Bài tham luận của cô Nguyễn Thị Huỳnh Thanh, báo cáo tại Hội nghị Kiểm tra đánh giá thủc đẩy đổi mới Phương pháp dạy học được Sở giáo dục và đào tạo tổ chức. Chúng tôi xin đăng toàn văn bài tham luận này.

Hình minh họa, không liên quan nội dung bài viết

Nhân loại đang chứng kiến một thời kỳ có nhiều biến động trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong từng nước cũng như trên phạm vi toàn thế giới. Do đó các quốc gia dân tộc cần phải đổi mới, Việt Nam cũng là một quốc gia không ngoại lệ. Để có được điều đó thì con người là mục tiêu hàng đầu, mà muốn thay đổi con người thì trước hết phải thay đổi về giáo dục, thay đổi giáo dục trước hết là thay đổi về phương pháp dạy học, thay đổi phương pháp dạy học trước hết là thay đổi khâu kiểm tra đánh giá.

Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp dạy học tích cực, nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh thần hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong học tập và trong thực tiễn; tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập. Làm cho “Học” là quá trình kiến tạo; học sinh tìm tòi, khám phá, phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lý thông tin,…Tự hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất. Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy học sinh cách tìm ra chân lý. Chú trọng hình thành các năng lực (tự học, sáng tạo, hợp tác,…)dạy phương pháp và kỹ thuật lao động khoa học, dạy cách học. Học để đáp ứng những yêu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai. Những điều đã học cần thiết, bổ ích cho bản thân học sinh và cho sữ phát triển xã hội.

Phương pháp dạy học tích cực được dùng với  nghĩa là hoạt động, chủ động, trái với không hoạt động, thụ động. Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, nghĩa là hướng vào phát huy tính tích cực, chủ động của người học chứ không chỉ hướng vào việc phát huy tính tích cực của người dạy.

Muốn đổi mới cách học, phải đổi mới cách dạy. Cách dạy quyết định cách học, tuy nhiên, thói quen học tập thụ động của học sinh cũng ảnh hưởng đến cách dạy của thầy. Mặt khác, cũng có trường hợp học sinh mong muốn được học theo phương pháp dạy học tích cực nhưng giáo viên chưa đáp ứng được. Do vậy, giáo viên cần phải được bồi dưỡng, phải kiên trì cách dạy theo phương pháp dạy học tích cực, tổ chức các hoạt động nhận thức từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, hình thành thói quen cho học sinh. Trong đổi mới phương pháp phải có sự hợp tác của thầy và trò, sự phối hợp hoạt động hoạt động dạy với hoạt động học thì mới có kết quả. Phương pháp dạy học tích cực hàm chứa cả phương pháp dạy và phương pháp học.

Đổi mới phương pháp dạy học yêu cầu đối với học sinh là: tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động  học tập để tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn.; tích cực sử dụng thiết bị, đồ dùng học tập, thực hành thí nghiệm, thực hành vận dụng kiến thức đã học để phân tích, đánh giá giải quyết các tình huống và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn, xây dựng và thực hiện các kế hoạch học tập phù hợp với khả năng và điều kiện; mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến và quan điểm cá nhân, tích cực thảo luận tranh luận đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy, cho bạn; biết tự đánh giá và đánh giá các ý kiến, quan điểm, các sản phẩm hoạt động học tập của bản thân và bạn bè.

Đổi mới phương pháp dạy học yêu cầu đối với giáo viên là: thiết kế tổ chức hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa đạng phong phú có sức hấp dẫn phù hợp với dặt trưng bài học với đặt điểm và trình độ học sinh với điều kiện cụ thể của lớp trường và địa phương; động viên khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho học sinh tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá trình khám phá và lĩnh hội kiến thức; chú ý khai thác vốn kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng đã có của học sinh; tạo niềm vui hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độtự tin trong học tập của học sinh; giúp các em phát triển tối đa năng lực và tiềm năng; thiết kế và hướng dẫn học sinh thực hiện các dạng câu hỏi, bài tập phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng; hướng dẫn sử dụng các thiết bị, đồ dùng học tập; tổ chức có hiệu quả các giờ thực hành; hướng dẫn học sinh có thói quan vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn; sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lý, hiệu quả, linh hoạt, phù hợp với đặc trưng của cấp học, môn học; nội dung, tính chất của bài học; đặc điểm và trình độ của học sinh; thời lượng dạy học và các điêu kiện dạy học của từng trường, địa phương.

Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân phải theo hướng phát huy tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh. Bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học khả năng thực hành lòng say mê học tập và ý chí vươn lên, loại bỏ thói quen học tập thụ động theo kiểu: thầy giảng trò nghe, thầy hỏi trò trả lời, thầy đọc trò ghi chép và học thuộc. Quá trình dạy học một bài là quá trình học sinh được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên thiết kế tổ chức và hướng dẫn qua đó các em có thể tự khám phá và chiếm lĩnh nội dung bài học. Học sinh sẽ hứng thú thông hiểu và ghi nhứ những gì các em nắm được qua hoạt động chủ động tích cực cửa mình. Trong quá trình dạy học gaio1 viên phải huy động khai thác tối đa vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của học sinh tạo cơ hội và động viên khuyến khích học sinh bày tỏ quan điểm ý kiến cá nhân về vấn đề đang học. Thông qua thảo luận tranh luận trong tập thể ý kiến cá nhân được bộc lộ, khẳng định hay bác bỏ qua đó hiểu biết của học sinh được nâng lên một trình độ mới. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn. Trong hoạt động hợp tác theo nhóm nhỏ tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn năng, phát triển tình bạn, tinh thần tương trợ. Dạy học môn giáo dục công dân phải gắn bó chặt chẽ thực tiễn cuộc sống của học sinh. Giáo viên cần tăng cường sử dụng các tình huống các câu chuyện, các vấn đề bức xúc trong xã hội để phân tích đối chiếu minh họa cho bài giảng. Dạy học môn giáo dục công dân có nhiru62 phương pháp và hình thức dạy, tuy nhiên mỗi phương pháp và hình thức đều có mặt mạnh và hạn chế riêng phù hợp với từng loại bài nên giáo viên cần phải lựa chọn và sử dụng kết hợp các phương pháp và hình thức học một cách hợp lý.

Đánh giá là một khâu một công cụ quan trong trong quá trình giáo dục; có chức năng, khả năng điều chỉnh quá trình dạy và học, là động lực để mới phương pháp dạy học, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng đào tạo con người theo mục tiêu giáo dục.

Đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện quan trọng nhất để đổi mới kết quả dạy học: đổi mới nội dung, phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, tạo niềm tin, năng lực tữ học cho học sinh thì đánh giá phải đổi mới theo hướng phát triển mọi năng lực học sinh.

Đánh giá là một quá trình, theo một quá trình, đánh giá từng nội dung, từng bài học, từng hoạt động giáo dục, từng môn học và đánh giá toàn diện theo mục tiêu.

Chúng ta đang hết sức quan tâm đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá. Có thể khẳng định: đổi mới phương pháp dạy học là điều kiện quan trọng nhất để đổi mới kiểm tra đánh giá và ngược lại. Đổi mới kiểm tra đánh giá để đổi mới phương pháp dạy học. Việc đổi mới đánh giá giờ học của giáo viên, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng chắc chắn còn phải kiểm nghiệm, rút kinh nghiệm và điều chỉnh cho phù hợp và thực sự đổi mới. Hình thức ra đề kiểm tra, thi cũng phải thực sự đổi mới, có kết hợp trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan; có yêu cầu cao hơn về khả năng vận dụng và kỹ năng thực hành và đặc biệt quan tâm đến khả năng độc lập tư duy, sáng tạo của học sinh, khả năng vận dụng kiến thcu71 đã học vào thực tiễn. Chỉ đạo và thực hiện tốt đổi mới hình thức tổ chức và nội dung kiểm tra, thi sẽ tác động tích cực cho việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên và cách học của học sinh.

Trong quá trình thực hiện bản thân có nhiều thuận lợi như sử dụng công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy: giáo viên trình bày bài giảng sinh động hơn dễ dàng cập nhật và thích nghi với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học hiện đại, các phương tiện sẽ hỗ trợ chuẩn hóa các bài giảng mẫu đặc biệt đối với những phần khó giảng những khái niệm phức tạp. Học sinh không bị thụ động có nhiều thời gian nghe giảng để đào sâu suy nghĩ và điều quan trọng hơn là nhiều học sinh được dự và nghe giảng bài của nhiều giáo viên giỏi. Học sinh tiếp thu được phương pháp học mới, có tranh ảnh minh họa cho từng bài giảng. Sử dụng có hiệu quả công nghệ thông tin trong học tập học sinh có thể lấy thông tin từ nhiều nguồn phong phú khác nhau như sách, internet. Bên cạnh đó cũng có phương pháp dạy học số khó khăn vấp phải là: học sinh của trường THPT Lấp Vò 2 đa số ở nông thôn nên có thói quen thụ động, học thuộc lòng, chưa phát huy vai trò tích cực trong học tập.

Để đạt được thành tích cao thì đòi hỏi trong quá trình giảng dạy phải sử dụng công nghệ thông tin, ngoài đồ dùng dạy học mà trường trang bị giáo viên có thể làm đồ dùng dạy học cho mình theo từng nội dung bài học, có thể cho học sinh đi tham quan thực tế nếu có điều kiện. Sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá cũng phải sử dụng cả hai hình thức: trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận bởi vì mỗi hình thức đều có những ưu và hạn chế nhất định.

Với những thuận lợi trên kết quả học tập của học sinh trường THPT Lấp Vò 2 nói chung môn GDCD nói riêng tỷ lệ trên trung bình đạt rất cao.

Tuy nhiên, để thực hiện được điều đó thì đòi hỏi phải được áp dụng trong một thời gian dài./.

HTT
Theo Trường THPT Lấp Vò 2